شهرستان دماوند

این مقاله درباره شهرستان دماوند است. برای اطلاع پیرامون کوه دماوند به قله دماوند مراجعه بفرمایید.

شهرستان دماوند یکی از 16 شهرستان استان تهران است که درجانب شرق شهرستان تهران قرار دارد. این شهرستان شامل پنج شهر دماوند،رودهن،آبسرد،کیلان و آبعلی می باشد و از دو بخش مرکزی و رودهن تشکیل شده است.

نام این منطقه و شهرستان از دیرباز با نام اسطوره ای قله دماوند مشترک بوده است.

*جغرافیای شهرستان:

قرار گرفتن منطقه دماوند در محل پيوستن مرزهاي سه منطقه پراهميت كشور در ايران در گذشته (ري، قومس، طبرستان) و اكنون (تهران، مازندران، سمنان) اهميت اين سامان را دو چندان كرده است.
شهرستان دماوند از شمال به لاریجان در استان مازندران، از مشرق به فيروزكوه، از جنوب به گرمسار در استان سمنان و ورامين ، و از غرب به لواسانات شميران و تهران همسايه وهم مرز مي باشد.

از نظر جغرافيايي دماوند در جنوب سلسله جبال البرز مركزي (البرز) در قسمت شمال شرقي استان تهران بين 20/35 تا 55/35 عرض شمالي و 53/51 تا 51/53 طول شمالي با حداكثر ارتفاع 3580 متر از شرق به غرب امتداد يافته و نهايتا در ارتفاع 822 متر از سطح دريا به كوير مركزي ايران منتهي مي شود.در شمال آن کوه‌های مرتفعی همچون سیاه‌چال و چنگیزچال، در بخش جنوبی کوه‌های قره‌قاج و در بخش میانی، جلگه‌های گیلاوند، رودهن و بومهن قرار دارند که دارای شیبی ملایم به سوی جنوب هستند.

این شهرستان شکلی شش‌ضلعی و نامنظم دارد و به‌گونه‌ای که بیشترین طول آن در جهت شرقی ـ غربی حدود ۱۳۰ کیلومتر و در جهت شمالی ـ جنوبی حدود ۸۵ کیلومتر است. مساحت شهرستان در حدود ۱۸۸ هزار هکتار برآورد می‌شود که از این میزان، ۸۳ درصد جزو منابع ملی، ۱۶ درصد جزو زمین‌های کشاورزی و حدود یک درصد باقی‌مانده جزو حوزه شهری است.

ارتفاع متوسط شهرستان از سطح دریا حدود ۲۳۰۰ متر است. حداکثر درجه حرارت در تابستان به ۳۵ درجه و حداقل آن در زمستان گاه تا ۲۰- درجه سانتی‌گراد می‌رسد. میزان بارندگی سالانه حدود ۳۲۵ میلی‌متر است که در ارتفاعات از مقدار بیشتری برخوردار می‌باشد. از نظر درجه حرارت، سردترین ماه سال دی‌ماه با میانگین حدود ۰/۱ و حداقل ۵/۱- درجه سانتی‌گراد و گرم‌ترین ماه سال تیرماه با میانگین 25.9 و حداکثر32.3 درجه سانتی‌گراد است. چهار ماه آذر، دی، بهمن و اسفند دارای شرایط اقلیمی بسیار مرطوب، آبان‌ماه دارای شرایط مرطوب، فروردین نیمه‌مرطوب و دو ماه مهر و اردیبهشت دارای شرایط اقلیمی خشک هستند. ماه‌های تابستان، به‌جز مرداد و شهریور، شرایط بیابانی دارند. بنابراین شهرستان دماوند دارای اقلیم نیمه‌خشک سرد است که در تابستان به دلیل گرمای شدید و خشکی فیزیکی و در زمستان به سبب سرمای شدید، خشکی فیزیولوژیک بر آن حاکم می‌شود.
وجود منابع غني آبهاي زيرزميني و صدها نهر و چشمه گواراي آب و شيرين و رودخانه دايمي دليچايي و تاررود در سطح شهرستان دماوند موجب رونق روزافزون كشاورزي و گسترش باغات ميوه هايي نظير سيب، گلابي، گيلاس، آلبالو، زودآلو، قيسي، گردو، به، هلو، انار، انجير و ... محصولاتي نظير سيب زميني، گندم، جو، لوبيا، انواع صيفي جات و پرورش انواع گُل شده است.علاوه بر موارد ياد شده پرورش زنبور عسل و پرداختن به امور دامداري از مشاغل رايج ، متداول و پررونق در ميان مردمان اين نواحي بشمار مي رود.

علاوه بر موارد ياد شده وجود ييلاقات سرسبز و خوش آب و هوا، دره هاي زيبا و دلفريب ، قلل سرسفيد دامن سبز، دشتهاي غرق گل ميان كوهها، چشمه هاي گواراي آب معدني ،زمينهاي وسيع و حاصلخيز، هواي پاك و لطيف و حياتبخش، وجود باغاتي با شاخه هاي درهم تنيده و پرميوه و سايه هاي بهم پيوسته و نهرهاي روان و از همه مهمتر برخورداري از نعمت امنيت و آسايش به علت قرارگيري در گوشه اي دنج و دست نيافتني همگي شرايطي مناسب براي سكونت بوجود آورده است.

*جمعیت:

براساس آخرین سرشماری جمعیت در سال ۱۳۹۵، جمعیت این شهرستان حدود ۱۲۵ هزار نفر بوده است که از این تعداد، ۹۳٬۲۰۱ نفر (۵۳ درصد) در جامعه شهری و ۳۲٬۲۷۸ نفر (۴۷ درصد) در جامعه روستایی سکونت دارند.....

*تقسيمات كشوري:

اين شهرستان از نظر تقسميات كشوري جزو استان تهران است و از پنج شهر به نام هاي دماوند، كيلان، رودهن، آبسرد، آبعلي و دو بخش مركزي و رودهن تشكيل گرديده است.
بخش مركزي شامل دهستان هاي جمع آبرود به مركزيت آبسرد، ابرشيوه به مركزيت سربندان و تاررود به مركزيت مراء و بخش رودهن شامل دهستان هاي آبعلي و مهرآباد مي باشد كه 92 روستا را در خود جاي داده است.

*مذهب و زبان:

اكثر قريب به اتفاق مردم شهرستان مسلمان و مذهب آنها تشيع مي باشد. همچنین در گذشته، عده‌ای از یهودیان در بخش‌های مرکزی سکونت داشتند که به مرور زمان مهاجرت کردند. زبان مردم این شهرستان یکی از لهجه‌های قدیمی «تاتی» است، هرچند لهجه‌های مازندرانی، ترکی و کردی نیز در آن تکلم می‌شود.

زبان تاتی که زبان مردم شهر دماوند است، از گروه زبان‌های شمال‌غربی ایران و از لهجه‌های کهن فارسی به‌شمار می‌رود و با زبان مازندرانی و برخی نواحی شمال سمنان پیوند نزدیکی دارد. دماوند، شمیرانات، کن، سولقان و برخی روستاهای اطراف تهران و کرج نیز در گذشته به گونه‌هایی از این زبان سخن می‌گفته‌اند که به‌تدریج شمار گویشوران آن کاهش یافته است (علمداری ۱۳۷۹: ۱۶)